Εκδηλώσεις

Η ΠΑΕΑΚ, εόρτασε καθηκόντως, πανηγυρικώς και ευσχημόνως την εύσημο ημέρα της εορτής των Τριών Ιεραρχών, των προστατών της Παιδείας. Εν πρώτοις, στον ι. ν. της Αγίας Σκέπης εντός του περιβόλου της ΠΑΕΑΚ, με ευλογία του Σεβασμιωτάτου Αρχιεπισκόπου Κρήτης κ.κ. Ευγενίου, τελέσθηκε Αρχιερατική Θεία Λειτουργία, στην οποία ιερούργησε ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Σελευκείας κ. Θεόδωρος, Καθηγητής της Πατριαρχικής Ακαδημίας, συλλειτουργούντων των Πανοσιολογιωτάτων Αρχιμανδριτών π. Κυρίλλου Χριστοφή, ιερατικώς προϊσταμένου του ιερού Ιδρυματικού Ναού, και π. Χρυσοστόμου Νικάκη, Δ/ντου του Ρ/φ Σταθμού της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Κρήτης, καθώς και του Πρωτοπρ. π. Αυγουστίνου Μπαϊραχτάρη, Αναπληρωτού Καθηγητού της Πατριαρχικής Ακαδημίας μετά του ιερολογ. Διακόνου Κωνσταντίνου Μπρόκου.

Τους χορούς των ιεροψαλτών συνεκρότησαν ο Πρόεδρος της ΠΑΕΑΚ, Αναπλ. Καθηγητής κ. Μιχαήλ Στρουμπάκης, ο διδάσκων της ΠΑΕΑΚ ΜΑ Θεολογίας κ. Σταύρος Μαζωνάκης, ο Θεολόγος Καθηγητής β/θμιας Εκπαιδεύσεως κ. Γεώργιος Χαλκιαδάκης, ο κ. Δημήτριος Τριανταφύλλου, Διοικ. Υπάλληλος της ΠΑΕΑΚ και φοιτητές της Σχολής, προεξάρχοντος του κ. Ευθυμίου Τριανταφυλλίδου, Προέδρου του φοιτητικού συλλόγου της ΠΑΕΑΚ. Στη Θ. Λειτουργία συμμετείχαν Καθηγητές της Σχολής, μαθητές από Σχολεία της Πόλεως και ευλαβείς περίοικοι του ι. ναού.

Μετά το πέρας της Θ. Λειτουργίας, η Πατριαρχική Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία υποδέχθηκε στο Αμφιθέατρο Εκδηλώσεων τους μαθητές Λυκείου του Παγκρητίου Εκπαιδευτηρίου, μετά του Λυκειάρχου κ. Ιωσήφ Κασσάκη και των Καθηγητών του Σχολείου, και δη του Πρωτοπρ. π. Εμμανουήλ Αντωνακάκη, Θεολόγου του ρηθέντος Εκπαιδευτηρίου. Μετά την προσλαλιά του Προέδρου της Ακαδημίας και το καθιερωμένο καλωσόρισμα, οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να ακούσουν ενδιαφέροντα μηνύματα αρυόμενα εκ του βίου και του έργου των τιμωμένων Τριών Ιεραρχών από τους Ελλογιμωτάτους Καθηγητές της Σχολής, ήτοι τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Σελευκείας κ. Θεόδωρο, τον π. Αυγουστίνο Μπαϊραχτάρη, τον κ. Εμμανουήλ Δουνδουλάκη και τον κ. Εμμανουήλ Ανδρουλιδάκη. Μετά το πέρας των μικρών αυτών ομιλιών, ο Διευθυντής κ. Ιωσήφ Κασσάκης απηύθυνε χαιρετισμό μετά θερμών ευχαριστιών και διετύπωσε την πρόταση διατήρησης ανοικτών διαύλων επικοινωνίας του Σχολείου μετά της Πατριαρχικής Ακαδημίας, στο πλαίσιο προσκλήσεων σε εκδηλώσεις και συμμετοχή σε σεμινάρια και άλλες δραστηριότητες. Τέλος, μετά την αποφώνηση και τις ευχαριστίες του Προέδρου εκ μέρους της Ακαδημίας, ο Σεβασμιώτατος κ. Θεόδωρος χάρισε στα παιδιά από μια εικόνα των Τριών Ιεραρχών, ευγενική προσφορά του Πανοσιολ. Αρχιμανδρ. κ. Κυρίλλου Χριστοφή.

Και του χρόνου με υγεία, καλό φωτισμό στα έργα παιδείας με τη χάρη των Αγίων Τριών Ιεραρχών.

Ακολουθούν οι μικρές ομιλίες του Σεβασμιωτάτου και των Ελλογιμωτάτων κ.κ. Καθηγητών.

Ὁμιλία

Μητροπολίτου Σελευκείας Θεοδώρου

ἐπί τῇ ἑορτῇ τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν

(Αἴθουσα ἐκδηλώσεων ΠΑΕΑΚ, Ἡράκλειο, 30 Ἰανουαρίου 2026)

***

Ἀγαπητά μου παιδιά,

Ἡ σημερινή γιορτή τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν συχνά παρερμηνεύεται ὡς μιά τυπική σχολική ἑορτή ἤ μιά ἁπλῆ ὑπενθύμιση κάποιων παλιῶν κειμένων. Ὅμως, ἄν ἀφήσουμε γιά λίγο τήν τυπικότητα στήν ἄκρη, θά ἀνακαλύψουμε τρεῖς προσωπικότητες πού ὑπῆρξαν οἱ πιό γνήσιοι ἐπαναστάτες τῆς ἐποχῆς τους.

Ὁ Βασίλειος ὁ Μέγας, ὁ Γρηγόριος ὁ Θεολόγος καί ὁ Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος δέν ἔγιναν «μεγάλοι» καί σπουδαῖοι, ἐπειδή ἁπλῶς διάβασαν πολλά βιβλία· ἔγιναν φάροι τῆς οἰκουμένης, γιατί τόλμησαν νά συγκροτήσουν προσωπικότητα.

Τί σημαίνει, ὅμως, προσωπικότητα;

Στίς μέρες μας, ἡ ἔννοια τῆς προσωπικότητας συχνά συγχέεται μέ τήν ἐξωτερική ἐμφάνιση ἤ τήν προβολή μιᾶς εἰκόνας. Ἐπίσης, πολλές φορές ὡς προσωπικότητα θεωρεῖται ἡ δύναμη κάποιου νά διεκδικεῖ ἐγωιστικά τά δικαιώματά του. Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες, ὅμως, μας διδάσκουν τό ἀντίθετο: Προσωπικότητα σημαίνει νά ἔχεις τό θάρρος νά διαφέρεις, ὄχι γιά νά προκαλέσεις, ἀλλά γιατί ἔχεις βρεῖ τή δική σου ἀλήθεια. Προσωπικότητα εἶναι αὐτό πού μένει ὅταν σβήσουν τά φῶτα τῆς δημοσιότητας. Προσωπικότητα εἶναι ἡ ἐλευθερία τῆς ἐπιλογῆς.

Καί οἱ τρεῖς εἶχαν τά πάντα στή διάθεσή τους: πλοῦτο, ἀριστοκρατική καταγωγή, τήν καλύτερη μόρφωση τῆς ἐποχῆς στήν Ἀθήνα καί τήν Ἀντιόχεια. Θά μποροῦσαν νά εἶχαν ἐπιλέξει μία ἄνετη ζωή, γεμάτη ἀξιώματα καί κοσμική δόξα. Ὅμως, αὐτοί ἐπέλεξαν. Ἡ λέξη-κλειδί εἶναι ἡ ἐπιλογή. Δέν ἄφησαν τό ρεῦμα τῆς ἐποχῆς νά τούς παρασύρει. Ἀποφάσισαν οἱ ἴδιοι ποιοί θέλουν νά γίνουν, ἀποδεικνύοντας ὅτι ὁ ἄνθρωπος δέν εἶναι ἕνα παθητικό ὄν, ἀλλά αὐτός πού σκέφτεται, κρίνει, συγκρίνει καί ἐπιλέγει τή ζωή του. Θέτει στόχους καί μάχεται νά τούς ἐπιδιώξει.

Μποροῦμε ἐμεῖς νά ἐπιλέγουμε μόνο τό καλό;

Ζοῦμε, παιδιά, σέ μιά ἐποχή πού χαρακτηρίζεται ἀπό ἕνα ἀσταμάτητο καταιγισμό πληροφοριῶν καί προτύπων. Μέσα ἀπό τίς ὀθόνες καί τίς κοινωνικές συναναστροφές, δεχόμαστε ὅλοι καθημερινά χιλιάδες ἐρεθίσματα πού προσπαθοῦν νά μᾶς πείσουν πῶς νά σκεφτόμαστε, τί νά ἀγοράζουμε, πῶς νά αἰσθανόμαστε, πῶς νά μιλᾶμε, τί νά διαβάζουμε πῶς νά ζοῦμε.

Ἐδῶ ἔρχεται ἡ διαχρονική συμβουλή τοῦ Μεγάλου Βασιλείου μέ τή μέθοδο τῆς μέλισσας. Γνωρίζετε τί εἶπε; Παρομοίασε τή ζωή καί τίς ἐπιλογές μας μέ τή ζωή τῆς μέλισσας. Ἡ μέλισσα δέν πλησιάζει ὅλα τά ἄνθη, ἀλλά μόνο τα καθαρά καί ἀπό ἐκεῖνα ἐπιλέγει, δέν παίρνει τά πάντα, ἀλλά ρουφάει μόνο τό νέκταρ καί ἀφήνει τό ὑπόλοιπο λουλούδι. Αὐτή εἶναι ἡ ἀληθινή κρίση.

Κρίση σημαίνει νά μήν ἀποδέχεσαι ὁτιδήποτε σοῦ προσφέρουν, ἀλλά νά ἀποδέχεσαι μόνο ὁτιδήποτε εἶναι ὠφέλιμο καί μᾶς ὁδηγεῖ στό καλό.

Κρίση σημαίνει νά ἔχεις τό θάρρος νά πεῖς «αὐτό δέν μοῦ ταιριάζει», «αὐτό προσβάλλει τήν ἀξιοπρέπειά μου», «αὐτό εἶναι ψεύτικο».

Γιά παράδειγμα. Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες μελέτησαν τήν ἀρχαία ἑλληνική σοφία, ἀλλά δέν ἔγιναν εἰδωλολάτρες· κράτησαν μόνο ὅ,τι φώτιζε τήν ἀλήθεια καί τήν ἀγάπη. Ἔγιναν οἱ ἴδιοι τό φίλτρο τῆς γνώσης τους. Ἐπέλεξαν τή γνώση μέ γνώμονα τήν ὠφέλεια.

Εἶναι σημαντικό νά εἴμαστε ἐλεύθεροι. Ὅμως, δέν ἔχουμε εὐθύνες γιά νά εἴμαστε πραγματικά ἐλεύθεροι;

Συχνά πιστεύουμε ὅτι ἐλευθερία εἶναι ἡ ἀπουσία ὁρίων. «Κάνω ὅ,τι θέλω καί δέν μέ ἐνδιαφέρει τίποτε καί κανένας», λέμε συχνά οἱ ἄνθρωποι. Οἱ Τρεῖς Δάσκαλοι, ὅμως, μᾶς δείχνουν ὅτι ἡ μέγιστη ἐλευθερία εἶναι νά μπορεῖς νά κυβερνᾶς τόν ἑαυτό σου.

Ὅταν ὁ Χρυσόστομος ὕψωνε τή φωνή του ἐνάντια στήν ἀδικία τῆς ἐξουσίας, δέν τό ἔκανε ἀπό ἀντιδραστικότητα, ἀλλά ἀπό συνείδηση. Εἶχε ἐπιλέξει νά ὑπηρετεῖ τήν ἀλήθεια καί ὄχι τόν αὐτοκράτορα. Αὐτό ἀπαιτεῖ τεράστια ψυχική δύναμη. Ἡ προσωπικότητα τοῦ ἀνθρώπου φαίνεται στίς δυσκολίες, ἐκεῖ πού καλούμαστε νά ἐπιλέξουμε ἀνάμεσα στό εὔκολο καί στό δίκαιο, ἀνάμεσα στό συμφέρον καί στήν ἀξιοπρέπεια. Τότε, πρέπει νά θυμόμαστε ὅτι ἡ ἐλευθερία πού ἔχουμε δέν ἐξασφαλίζει προνόμια μόνο σέ ἐμᾶς, ἀλλά εἴμαστε ἐλεύθεροι γιά νά μποροῦμε νά βοηθᾶμε κάθε ἄνθρωπο νά εἶναι ἐλεύθερος. Αὐτό σημαίνει ὅτι ἐμεῖς καλούμαστε νά ἀντιστεκόμαστε γιά παράδειγμα στή βία καί τήν ἀδικία. Πάντοτε νά προστατεύετε κάθε ἄνθρωπο πού δέχεται βία καί ἀδικεῖται. Μή συμβιβαστεῖτε μέ αὐτό ποτέ. Ἐάν παραμένετε θεατές τῆς βίας καί τῆς ἀδικίας, τότε κάποια στιγμή θά γίνετε καί ἐσεῖς θύματα τῆς βίας καί τῆς ἀδικίας τῶν ἄλλων.

Ἀγαπητά μου παιδιά,

Ὁ κόσμος δέν χρειάζεται ἄλλα ἀντίγραφα. Χρειάζεται πρωτότυπα. Χρειάζεται νέους ἀνθρώπους πού δέν θά φοβοῦνται νά σκεφτοῦν βαθιά, νά ἀμφισβητήσουν τά ψεύτικα καί ἐπιφανειακά πρότυπα καί νά χτίσουν ἕναν χαρακτῆρα στέρεο. Τά πρότυπα πού διαφημίζονται ἀκολουθοῦν τήν πορεία ἑνός ἀστεριοῦ: φέγγουν, ἀλλά ξαφνικά πέφτουν καί ὁδηγοῦνται στήν ἀφάνεια καί τό σκοτάδι.

Μήν ἀφήνετε ἄλλους νά ἀποφασίζουν γιά ἐσᾶς. Μή γίνεστε παθητικοί θεατές τῆς δικῆς σας ζωῆς. Ἀναζητῆστε τή γνώση, τή χαρά πού προσφέρει ὁ Χριστός καί καλλιεργῆστε τήν κριτική σας ἱκανότητα.

Πάνω ἀπό ὅλα, σᾶς καλῶ νά μή φοβᾶστε τή σκέψη σας. Μή φοβᾶστε νά ἀμφισβητήσετε τά εὔκολα καί τά πρόχειρα. Μή συμβιβάζεστε μέ ὅσα κάνουν οἱ πολλοί. Μήν ἀποδέχεστε τή φθηνή καί ψεύτικη ζωή. Μή συμβιβάζεστε μέ τήν εὔκολη ζωή πού τά social media προβάλλουν. Ἡ ζωή εἶναι πανέμορφη καί μοναδική ὅταν με εὐχάριστο κόπο τήν ἀναζητοῦμε. Γιά παράδειγμα, οἱ γονεῖς σας ἐργάζονται πολλές ὧρες, γιά νά σᾶς δίνουν ὅσα ἔχετε ἀνάγκη. Αὐτό σημαίνει ὅτι ἀνακαλύπτουν τή ζωή μόνοι τους. Ἔτσι ἡ ζωή ἔχει νόημα.

Νά ἔχετε, λοιπόν, κρίση, νά ἔχετε ἄποψη καί, κυρίως, νά ἔχετε τήν τόλμη νά εἶστε ὁ ἑαυτός σας. Τολμῆστε νά εἶστε ὁ ἑαυτός σας: ἕνας ἑαυτός πού ἐπιλέγει το φῶς, τήν ἀλληλεγγύη καί τήν ἀλήθεια.

Οἱ Τρεῖς Ἱεράρχες εἶναι σήμερα ἐδῶ γιά νά μᾶς θυμίσουν ὅτι ἡ παιδεία δέν εἶναι μόνο γνώσεις στίς σελίδες τῶν βιβλίων, ἀλλά ἡ τέχνη του νά ζοῦμε μέ νόημα καί ἐσωτερική ἐλευθερία.

Π. Αυγουστίνος Μπαϊραχτάρης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΠΑΕΑΚ

«Η ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΤΡΕΙΣ ΙΕΡΑΡΧΕΣ»

Η σημερινή εορτή των γραμμάτων, κορυφαία γιορτή της παιδείας τιμά με τρόπο αδιαμφισβήτητο και με διαχρονικό κύρος τη συμβολή των τριών Ιεραρχών στη θεμελίωση του θεσμού της παιδείας πάνω στις αιώνιες αλήθειες των πνευματικών αξιών, της ευθύνης, της δικαιοσύνης, του ανθρωπισμού και της αρετής. Οι τρεις αυτοί άνδρες δεν υπήρξαν κυβερνόντες ή άνθρωποι με εξουσία. Στάθηκαν όμως δίπλα στο λαό ως ποιμένες και παιδαγωγοί με ιδιαίτερη ευαισθησία, εμπλουτίζοντας τη διαδικασία της αγωγής με τα στοιχεία της ευγένειας της ψυχής, την καλλιέργεια του πνεύματος και τη διανθρώπινη, οικουμενική, προσέγγιση. Μια παιδεία τέτοιας μορφής τοποθετείται με σεβασμό σε ό,τι προσδιορίζει τη συλλογική εξέλιξη και πρόοδο, τιμώντας τον δάσκαλο και τον μαθητή, δηλαδή τον αυριανό δάσκαλο.

Ψάχνοντας λοιπόν να βρω με ποιο θέμα να καταπιαστώ, ώστε να το συνδέσω με τη συμβολή των τριών Ιεραρχών, κατέληξα στο επίκαιρο ζήτημα της ειρήνης. Το ιδανικό της ειρήνης, το όραμα της ειρήνης, έχει αποδειχτεί διαχρονικά στις σελίδες της παγκόσμιας ιστορίας ότι μόνο εύκολο πράγμα δεν είναι. Η ειρήνη για να επικρατήσει πρέπει να τη συνοδεύει στον χορό της ιστορίας η δικαιοσύνη. Αυτά τα δυο, δηλαδή η ειρήνη και η δικαιοσύνη, αποτελούν τα δύο χέρια της εξέλιξης του πολιτισμού και της επικράτησης της αγάπης στις σχέσεις των ανθρώπων. Όσο ο αδικημένος παραμένει αδικημένος, τότε η ειρήνη δεν θα μπορέσει να υπάρξει ως σταθερός παρονομαστής στον κόσμο. Η ειρήνη λοιπόν αποτελεί υπόθεση πάνδημος, δηλαδή ενδιαφέρει τους πάντες, και το όνομά της ακούγεται σχεδόν παντού και από όλους.

Η κοινωνία μας σήμερα πάσχει όχι από την έλλειψη μιας «χαριτωμένης κοινωνιολογίας» ή μιας «εύστροφης οικονομίας», που ενδεχομένως θα προτείνει και θα δίνει λύσεις για όλα, αλλά θα έλεγα ότι πάσχει από την έλλειψη χαριτωμένων ανθρώπων, δηλαδή εκείνων που έχουν γευτεί τη θεία χάρη και έχουν οικειοποιηθεί την ειρήνη του Χριστού ως δώρο και όχι ως κατόρθωμα προσωπικό.

Τι έχουν λοιπόν να μας πούνε απ’ αυτού οι τρεις Ιεράρχες; Όπως διαπιστώνεται μέσα από τις ομιλίες, τις επιστολές, τα δοκίμια, τα ποιήματα και τις πραγματείες τους οι τρεις αυτοί άνδρες δεν ασχολήθηκαν μόνο με τα θεολογικά – εκκλησιαστικά προβλήματα της εποχής και του τόπου τους, αλλά και με ζητήματα της καθημερινότητάς τους, διότι έρχονταν σε άμεση επαφή με τον κόσμο. Μεστοί σοφίας και γνώσης δραστηριοποιήθηκαν μέσα στην ταραγμένη τους κοινωνία, προκειμένου να βοηθήσουν τον πλησίον τους.

Για τους τρεις ιεράρχες η ειρήνη του κόσμου καλείται να ταυτίζεται και να θεμελιώνεται στην ειρήνη του Θεού. Η ειρήνη που ταυτίζεται με το θέλημα του Θεού μπορεί να έχει διάρκεια ζωής, ενώ οι άλλες ειρήνες χάνονται στον χρόνο ως σειρήνες, ξεδιαλύνονται, αποσυντίθενται, γιατί βασίζονται στην ιδεολογία περί της ειρήνης και όχι στην ειρήνη προερχόμενη από την πίστη προς το πρόσωπο του Θεού. Η ειρήνη των τριών Ιεραρχών δεν θεμελιώνεται στη συμφωνία ή στη σύμπτωση απόψεων, αλλά στο εν Χριστώ λειτουργικό βίωμα της αλήθειας. Η ειρήνη που χωρίζει τους ανθρώπους σε φίλους και εχθρούς, και η ειρήνη που με την ίδια συμπεριφορά άλλους αμνηστεύει και άλλους στηλιτεύει, τότε δεν είναι πραγματική ειρήνη, αλλά είναι απλά μια υποκριτική ειρηνοφιλία.

Ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος λοιπόν μας λέγει ότι πρέπει να επιδιώκουμε την προσέγγιση μεταξύ των διαφορετικών απόψεων, ενώ οι οποιεσδήποτε υπαρκτές διαφορές μεταξύ των ανθρώπων θα πρέπει να ερμηνεύονται ως μια «αδελφική διάσταση απόψεων», προκειμένου να διασώζεται το αγαθό της ειρήνης, χωρίς όμως να ζημιώνεται η αλήθεια. Για τους τρεις Ιεράρχες ο λόγος τους περί της ειρήνης ήταν πειστικός, γιατί βασιζόταν στην Αγία Γραφή. Θεωρούσαν ότι η εξωτερική ειρήνη μπορεί να υπάρξει μόνο ως αποτέλεσμα της εσωτερικής ειρήνης του ανθρώπου. Γι’ αυτό ο άνθρωπος πρέπει πρώτα να ειρηνεύει μέσα του, ώστε έπειτα να μπορεί να μεταδίδει προς τα έξω την ειρήνη του Θεού, η οποία δεν είναι ούτε αυτοσκοπός, ούτε καρπός κάποιου αντιπολεμικού κινήματος, αλλά προέρχεται από την παρουσία του Παρακλήτου.

Έτσι ο άνθρωπος καλείται να ηττηθεί, προκειμένου να νικήσει τα πάντα. «Ηττηθώμεν ίνα νικήσωμεν», έλεγε ο άγιος Γρηγόριος. Όπως για το φρόνημα του κόσμου ο Χριστός ηττήθηκε από τις ρωμαϊκές δυνάμεις και οδηγήθηκε στο σταυρό με τρόπο τιμωρητικό, έτσι και ο άνθρωπος του Χριστού καλείται να ηττηθεί για το πνεύμα του κόσμου αυτού, προκειμένου να μπορέσει να τον νικήσει. Η φαινομενική όμως αυτή ήττα του Χριστού ήταν στην ουσία η δύναμή Του, μια δύναμη που πήγαζε από την συγχωρητικότητά Του προσφερομένη προς όλους τους διώκτες του. Έτσι ηττήθηκε για να νικήσει τον θάνατο διά της αναστάσεώς του.

Το αυτό παράδειγμα της θυσίας μέχρι θανάτου ακολούθησαν και οι τρεις ιεράρχες. Ο ένας δέχτηκε ως τιμωρία από τις αυτοκρατορικές δυνάμεις της εποχής του την εξορία μ’ αποτέλεσμα να πεθάνει και εκεί. Ο άλλος δέχτηκε να εκδιωχθεί από τον αρχιεπισκοπικό θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως αδίκως και συκοφαντημένος, χωρίς να διεκδικήσει το νόμιμο. Ηττημένος, αλλά στεφηφόρος αποχώρησε στο κτήμα του, όπου και πέθανε ειρηνικά, αλλά απομονωμένος και εγκαταλελειμμένος, ενώ ο έτερος Καππαδόκης πρόσφερε τα πάντα στην οικοδόμηση της Βασιλειάδας προς όφελος του ανθρώπου και ένεκα της αγάπης του για τον άνθρωπο, χωρίς να περιμένει κάτι πίσω ως αντάλλαγμα. Συνήθιζε να λέει: «δεν μπορώ να αισθάνομαι άξιος οπαδός του Χριστού αν δεν αγαπώ τους ανθρώπους, φίλους και εχθρούς, και αν δεν εργάζομαι συνέχεια για την επικράτηση της ειρήνης ανάμεσα στους ανθρώπους και στον κόσμο ολόκληρο». Και οι τρεις λοιπόν αγωνίστηκαν για την επικράτηση της ειρήνης και της εν Χριστώ αγάπης, αποδοχής και αναγνώρισης στα πλαίσια της κοινωνίας που έζησαν, έχοντας ως πυρήνα στη σκέψη και στις πράξεις τους τη σταυρική θυσία του Χριστού, η οποία και λειτούργησε ως το απόλυτο πρότυπό τους.

Η εσωτερική ειρήνη λοιπόν λειτουργεί ως το ποιητικό αίτιο της εξωτερικής ειρήνης του κόσμου. Είναι η δύναμη της αλλαγής του κόσμου. Μια ειρήνη άνευ του Χριστού δεν είναι πραγματική ειρήνη, αλλά ομοιάζει με την ανάπαυση πριν από τον πόλεμο που πρόκειται να ξεσπάσει. Η ειρήνη δεν είναι αποτροπή από κάτι, αλλά συμμετοχή σε κάτι, και αυτό το κάτι δεν είναι παρά η ζωή του Χριστού. Αρκεί να πάψουμε να βλέπουμε την ειρήνη περιπτωσιακά, αυτόνομα ή ιδιοτελώς, αλλά ως έκφανση του λειτουργικού βιώματος. Γι’ αυτό και σε κάθε θεία λειτουργία δεόμαστε υπέρ της ειρήνης του σύμπαντος κόσμου, διότι η ουσία της ειρήνης του Χριστού συνίσταται πρώτον στη θεανθρώπινη σχέση, δεύτερον στη σχέση μεταξύ των ανθρώπων και τρίτον στη σχέση μεταξύ του ανθρώπου και της κτίσης, ορατής και αόρατης.

Εδώ και πάνω από δυο χιλιάδες χρόνια ευχόμαστε για την επικράτηση της ειρήνης επί της γης, αλλά δυστυχώς ακόμη παραμένει όνειρο και ευχή, εναγώνια προσδοκία και κάτι το απραγματοποίητο, καθώς βλέπουμε καθημερινά να επικρατεί σε όλη την οικουμένη βία και πόλεμος. Για τον ιερό Χρυσόστομο η ειρήνη του Θεού βρίσκεται πάνω από όλα, διότι λειτουργεί ως «σύνδεσμος ενότητας». Εκεί εντός της ειρήνης του Θεού τα πάντα είναι δυνατά. Η σπουδαιότητα λοιπόν της ειρήνης εξαίρεται από τους τρείς ιεράρχες, καθώς γι’ αυτούς είναι μια πραγματικότητα που ανήκει στον ίδιο τον Θεό, στον οποίο δεν υπάρχει καμιά στάση, καμιά διχόνοια, παρά μόνο η ομόνοια, η ειρήνη και η ενότητα. Γι’ αυτό και η ειρήνη αποτελεί ένα άλλο όνομα του ίδιου του Θεού. Αυτή την ειρήνη άφησε ο Χριστός ως παρακαταθήκη στους μαθητές του.

Εμμανουήλ Δουνδουλάκης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΠΑΕΑΚ

Από τον αδαπάνητο πλούτο της σκέψης των Τριών Ιεραρχών, επιτρέψτε μου να εστιάσω στα ακόλουθα τέσσερα σημεία, τα οποία δίνουν μηνύματα σε όλους εμάς, μικρούς και μεγάλους, διδάσκοντες και διδασκόμενους:

            α. Σε μια εποχή όπως η δική μας, της υπερπληροφορίας και της τεχνητής νοημοσύνης, πρέπει να ξεχωρίζουμε ό,τι αξίζει. Οι Τρεις Ιεράρχες υπογραμμίζουν ότι πρέπει να βλέπουμε με διάκριση και κριτικό πνεύμα, τη γνώση, όπως επίσης τα πράγματα του κόσμου. Ενδεικτικό είναι τα παράδειγμα της μέλισσας του Μεγάλου Βασιλείου.

            β. Οι άγιοι Γρηγόριος ο Θεολόγος, Ιωάννης ο Χρυσόστομος και ο Μέγας Βασίλειος σημειώνουν ότι η αληθινή δύναμη και σοφία, δεν γεννά την υπεροψία, αλλά συνδέεται με την ταπείνωση. Τότε, υπογραμμίζει μεταξύ άλλων, ο άγιος Γρηγόριος είσαι σοφός και δυνατός. όταν είσαι ταπεινός.

            γ. Σε μια εποχή όπως η δική μας που διαπιστώνεται έλλειψη ενσυναίσθησης και αναλγησία προς τον συνάνθρωπο, οι Τρεις Ιεράρχες μάς προτρέπουν να μάθουμε να ξεχωρίζουμε το δίκαιο από το άδικο, να μην δικαιολογούμε την αδικία και να υπερασπιζόμαστε τους αδυνάτους αντιστεκόμενοι σε κάθε μορφή βίας.

            δ. Στις μέρες μας που η αμετροέπεια και υπερκαταναλωτισμός κυριαρχούν, οι Τρεις Ιεράρχες υπογραμμίζουν ότι δεν πρέπει να προσκολλόμαστε στα υλικά αγαθά και στις ψεύτικες απολαύσεις, αλλά να είμαστε ολιγαρκείς. Ο μύθος του Αισώπου για το σκυλί και το κρέας, καταδεικνύει το επισφαλές της όποιας μορφής απληστίας.

Σήμερα, λοιπόν, το μήνυμα των Τριών Ιεραρχών για όλους εμάς, είναι να σκεφτόμαστε κριτικά, να επιλέγουμε με προσοχή και να ζούμε με ευθύνη στην καθημερινότητά μας.

Η ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΠΑΤΕΡΩΝ

Ἐμμανουὴλ Γ. Ἀνδρουλιδάκης, δρ. Φιλοσοφικής Αθηνών Μέλος Ε.ΔΙ.Π. της Πατριαρχικής Ανώτατης Εκκλησιαστικής Ακαδημίας Κρήτης

΄΄Περὶ ταπεινοφροσύνης΄΄: ..΄΄΄καὶ λόγος καὶ ὠδὴ καὶ ἡ τοῦ πλησίον ἔντευξις καὶ ταῦτα πρὸς μετριό- τητα μᾶλλον ἢ πρὸς ὄγκον ὀράτω΄΄

20η ὁμιλία τοῦ Μ. Βασιλείου, PG 31, σ. 537 κ.ε.)

Γιορτάζουμε, στὴν ὁλοκλήρωση τοῦ μῆνα τῶν ἁγίων, ὅπως λέγεται ὁ Ἰανουάριος,

περιφανεῖς γιὰ τὴν ἀτάρακτη πίστη μας, τοὺς προστάτες καὶ διδασκάλους τῶν Γραμμά- των τοῦ Ἔθνους μας, ἡμέρα παιδείας, καθιερωμένη ἀπὸ τὸ 1100 μ.Χ.,ἐπὶ αὐτοκράτο- ρές Ἀλεξίου Κομνηνοῦ, συνεργοῦντος δε τοῦ ἐπισκόπου τῆς Μ. Γαγγρής. Τοὺς μεγίστους φωστῆρες καὶ εὐλογημένους τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ, τοὺς μάρτυρες τῆς πίστεώς μας, τοὺς συνομιλητὲς τοῦ λόγου τῆς ἀγάπης. Ἡ τριὰς τῶν θεοφόρων Πατέρων, σημεῖο πίστεως καὶ τοῦτο, καθὼς ἡ τριαδική τους παρουσία, ὑποδηλώνει τὴν ἀδιαίρετη διακονία μαρτυρία σὲ δύσκολους γιὰ τὴν χριστιανοσύνη καιρούς. Ἡ πολύμορφη παιδεία τους, ὑπῆρξε παιδεία ψυχῆς, ζωογόνημα τῶν ἀρχαιοελληνικῶν σπουδῶν, ἑδραί- ωμα τοῦ ἑλληνικοῦ πνεύματος.

Λόγος Κυρίου, αὐτὸς ποὺ ἐπήγασε ἀπὸ τόσους ἁγίους, ὁσίους καὶ μάρτυρες τῆς πί- στεώς μας, θεμελιώνονταςμ ἐν λὰκκῳ λεόντων σὺχνὰ τὴν ἀγάπη στὶς καρδιές μας. Τοῦτο γιὰ τὸὺς πατέρες λειτούργησε ὡς ἁρμονικὴ συμβίωση μὲ τὸν ἀρχαιοελληνικὸ πολιτισμὸ στὶς κλασικές τους ἀξίες. Ἐπίτευγμα μεγάλο νὰ συνδυάσουν την ἀρχαιο- ἑλληνική τους φιλοσοφικὴ παιδεία καὶ νὰ ἐκφραστοῦν διὰ τοῦ ρητορικοῦ λόγου ἐκ- πέμποντας λόγον ἀγάπης. Ἡ ΄΄φωνὴ ΄΄ τοὺς ἦταν πολύσημη, δάσκαλοι παιδείας, πά- τρικοὶ συνομιλητὲς μὲ τὸὺς νέους τῆς ἐποχῆς, μάρτυρες προνοιακοῦ λόγου στὴν Βά- σιλειάδα, τὴν ἀκρόπολη τῆς προνοιακῆς φροντίδας.

Ὁ τρίτος τῶν Πατέρων, ὁ ἱερὸς Χρυσόστομος τονίζει σχετικὰ : Ι. Χρυσόσοστομος,

47.33. 56) : «Ἐφύτευσα͵, ἔθρεψα͵ ἐταλαιπωρήθην διὰ πάσης τῆς ἡλικίας͵ πάντα ποιῶν καὶ πάσχων͵ ἅπερ ἐκ τῆς παιδοποιίας ταύτης συμβαίνειν εἰκός· χρηστὰς εἶχον ἐλπίδας͵ διελέχθην παιδαγωγοῖς͵ παρεκάλεσα διδασκάλους͵ ἀνήλωσα χρήματα͵ ἠγρύπνησα πὸλλάκις ὑπὲρ εὐκοσμίας φρὸντίζων͵ ὑπὲρ παιδεύσεως͵ ὅπως μηδενὸς οὕτω τῶν πρὸγόνων λὲίποιτο τῶν αὐτοῦ͵ ὅπως ἁπάντων φανείη λάμπρότερος».

Ὁ Μ. Βασίλειος στὸ ἴδιο πνεῦμα ἀλλὰ σὲ βάθος κοινωνικό, ἀπ’ ὅπου προήρχοντο οἱ δάσκαλοι, καὶ στὸ ἔργο τοῦ ΄΄Ἀσκητικὲς διατάξεις΄΄, λέγει μὲ κοινὴ φωνή : ΄΄ κοινὸς

εἶναι ὁ Θεός, κοινὴ ἡ εὐσέβεια, κοινὴ ἡ σωτηρία, κοινὰ τὰ ἀγωνίσματα, κοινοὶ οἱ πόνοι, κοινὰ τὰ στεφάνια τῆς δόξας ...καὶ κάπου ἀλλοῦ στὸν λόγο πρὸς τὸὺς πλουτοῦντας

΄΄ὁποῖος ἀγαπάει τὸ συνάνθρωπό του δὲν κατέχει τίποτε περισσότερο ἀπὸ αὐτόν΄΄.

Σὲ ἀπόσπασμα ἀπὸ τὸ λόγο τοῦ Ι. Χρυσοστόμου ΄΄Περὶ κενοδοξίας καὶ πὼς δεῖ ἀνα- τρέφειν τὲκνῳ΄΄ σὲ μετάφραση καὶ σχόλια τοῦ +Καθηγητῆ Απ. Μπουρνέλη, διαβά- ζουμε σχετικά : ΄΄.....τὰ λόγια κυρίου εἶναι πιὸ γλυκὰ στὸ στόμα μου ἀπὸ μέλι καὶ κερί, πιὸ ἐπιθυμητὰ ἀπὸ χρυσάφι καὶ λίθο πολύτιμο.....πιὸ κάτω : ΄΄.....δίδαξέ του (στὸ παιδὶ) ἐπιείκια καὶ φιλανθρωπία. Μάθε του νὰ ἔχει ραμμένο τὸ στόμα του στὰ κακὰ λόγια...’’.

Ὁ δάσκαλος τοῦ καιροῦ μᾶς ὀφείλει πολλὰ στοὺς πολλούς, ὡς ἄνθρωπος καὶ ὡς γο- νέας. Ὀφείλει νὰ σκύψει χωρὶς ρητορίες στὸν προαιώνιο ἑλληνικὸ λόγο, νὰ μελετήσει τὶς γραφές, νὰ θερμανθεῖ μὲ τὸν πατερικὸ λόγο, νὰ δακρύσει μαζὶ μὲ τὰ μάτια τῶν νέων ποὺ ἄκουγαν τότε ἐν πίστει τὸν δοκιμασμένο πατέρα, τὸν πνευματικό τους πατέρα τὸν Μ. Βασίλειο, νὰ ταξιδεύει μαζί τους, νὰ θυσιάζει χρόνο καὶ καρδιὰ γιὰ νὰ κρατήσει ἄσβηστη τὴν ἐλπίδα στὰ παιδιὰ, ὡς βιολογικὴ συνέχεια τῶν γονέων. Εἶναι κι αὐτὸ μία μαρτυρία, ἕνας ὑπερβατικὸς ἀγώνας, η φωνή του Πατέρα. Ὅπως δηλαδὴ ἡ ζωὴ ἐνισχύει τὸν κύκλο της, σ΄ἕνα σπίτι μὲ τοὺς παπποῦδες με τὰ ἐγγόνια, τὰ παιδιά, τὸ ἴδιο ἔπραξαν οἱ Πατέρες, ἀπὸ τὸ ἀρχαῖον κάλλος στὴν χριστιανικὴ ὁμιλητική ὡραιότητα.

Ἡ γλυκιὰ γλῶσσα τῶν Πατέρων ἠχεῖ τὴν γλῶσσα τῶν παιδιῶν. Τὰ γράμματα τῶν ἀρ- χαίων ἐνδύονται τὴν γένεση τῆς χριστιανικῆς γλώσσας. Οἱ παῖδες μαθαίνουν ἄδολα νὰ εἶναι πονηρὰ ἀνεπίδεκτοι, ἀκοῦν καὶ ἐπιλέγουν τὸ ὠφέλιμο : «Καθάπερ της ροδω-νὶὰς τὸ ἄνθος δρεψάμενοι τὰς τῶν τοιούτων λόγων, ὅσον χρήσιμον καρπωσάμενοι, τὸ βλαβερόν φυλαξώμεθỨ.

Γινόμαστε λοιπὸν διάδοχοι παιδείας, ἀπὸ τὶς ἐπιταγὲς τοῦ Ἀριστοτέλη στὰ Πολιτικά, ὅπου εἶναι ἀπαραίτητη ἡ ἀνάγνωση, ἡ γραφή, ἡ μουσικὴ καὶ ἡ γυμναστική, ὡς τοὺς θεορρήμονες Πατέρες, τοὺς διδασκάλους αἰώνων, άπότοκο δὲ αὐτῶν τὸ πανιστόρητο Οἰκουμενικὸ μας Πατριαρχεῖο μὲ τὶς πάνδημες διδαχὲς τοῦ μνήστορα καταρδευτικοῦ λόγου, τοῦ Πατριάρχου Βαρθολομαίου, ὡς τὴν ὑμνολογικὴ γραφή, τὴν ἡμέρα ἑορτασμοῦ τῆς Παιδείας, περισσότερο τῆς φωνῆς τοῦ παιδιοῦ, μὲ βάση ὅσα διδάσκεται :

« Ἐξεχύθη ἡ χάρις ἐν χείλεσιν ὑμῶν, ὅσιοι Πατέρες καὶ γεγόνατε Ποίμένές τῆς τοῦ Χρι- στοῦ Ἐκκλησίας, διδάσκοντες τὰ λογικὰ πρόβατα πιστεύειν εἰς Τριάδα ὁμοούσιον ἐν μιὰ Θεότητι».

Χρόνια πολλά λοιπόν στους μαθητές μας, ευλογία δε η συνάντηση και ΄΄συνομι- λία΄΄του ιστορικού Παγκρητίου Σχολείου με την Θεολογική Άκαδημία, δυο βαθμίδες εκπαίδευσης, υπό των φωτισμόν της Εκκλησίας και των Διδασκάλων τους.